Chassez le naturel, il revient au galop
Een wat verwarde inleiding misschien, maar hier gaan we dan. Door de economische en financiële crisis, maar misschien in de eerste plaats door de zware begrotingscrisis waarin een aantal lidstaten van de Europese Unie zich momenteel bevinden – ik heb het dan vooral over de PIGS-landen, Portugal, Italië, Griekenland en Spanje, in mindere mate Ierland – is de discussie over zin en onzin van een economische unie als de Europese Unie opnieuw losgebarsten. Nu zal de euforie rond het Belgisch voorzitterschap van de EU de komende maanden er allicht voor zorgen dat deze discussies onze pers niet eens halen, maar dat belet niet dat de discussie over de Euro bijvoorbeeld in alle hevigheid woedt.
Daarnaast, en helemaal los van de eerste inleidende bemerking hebben wij u de jongste maanden in deze Nieuwsbrief laten kennismaken met een aantal onopgeloste etnische conflicten in de ganse wereld. Allerlei etnische groepen werden – soms door toevallige historische gebeurtenissen – in hetzelfde staatsverband gestopt, terwijl ze juist daardoor afgesneden werden van historische en etnische verwanten, die dan weer in andere staatsverbanden huisden.
Nu heeft de Europese Unie nooit bijzonder veel sympathie aan de dag gelegd voor ‘etnische’ verbanden, voor ‘etnische’ verhalen en verzuchtingen, wel integendeel. Maar het water wil blijkbaar toch steeds opnieuw in zijn meest natuurlijke bedding lopen, zo blijkt. Er zit een bepaalde dosis cynisme in, ik weet het, maar het gigantisch deculturatieproject dat de EU in de feiten eigenlijk is, heeft mechanismen gecreëerd die ervoor kunnen zorgen dat samenwerking tussen etnische verwanten, die door eeuwenlange scheiding in de praktijk onmogelijk was gemaakt, opnieuw mogelijk wordt. Ondanks staatsgrenzen, en ondanks de scheiding dus.
Ik wil het meer bepaald hebben over de zogenaamde Europese Groepering voor Territoriale Samenwerking (EGTS). Zo heeft de “Franse” stad Straatsburg middels deze EGTS een samenwerkingsverband opgezet met een bepaalde Duitse Landkreis. Saarland wil met Luxemburg een EGTS opzetten en Nordrhein-Westfalen wil hetzelfde met Duits- (Oost-) België. Zo zou de scheiding tussen Frans- en Spaans-Catalonië – een scheiding die ondertussen langer dan 350 jaar duurt – binnenkort een stukje theoretischer kunnen worden als een nieuw EGTS-project in dit deel van Europa geconcretiseerd wordt. Nog andere EGTS’s zouden Hongaarse woonkernen in Slowakije verbinden met regio’s in het moederland Hongarije. Op die manier kan deze nieuwe Europese samenwerkingsvorm als het ware etnische samenwerking over de grenzen heen promoten, nieuwe etnische structuren en samenwerkingsverbanden helpen opzetten en oude historische ‘interstaatse’ relaties herstellen en aanwakkeren. Oude historische verbanden kunnen op termijn worden hersteld, misschien nog niet onmiddellijk in rechte, maar toch al in de feiten.
Begin 2010 was het dan zover en werd het eerste EGTS-project opgezet en uitgewerkt. De Communauté Urbaine de Strasbourg (Frankrijk) en de Duitse Ortenau-Kreis wilden hun samenwerking verdiepen en maakten gebruik van de EGTS.
Wat is een “Europese groepering voor territoriale samenwerking” (EGTS)?
Een EGTS, aldus de Europese instellingen zelf, probeert de grensoverschrijdende, transnationale en interregionale samenwerking te stimuleren. In tegenstelling tot de structuren die hiervoor tot en met 2006 bestonden, heeft een EGTS rechtspersoonlijkheid. Een EGTS kan dus kopen en verkopen en personeel in dienst nemen.
Een EGTS staat open voor allerlei leden:
- EU-lidstaten
- regionale of plaatselijke overheden
- verenigingen
- alle andere publiekrechtelijke instanties
De EGTS is een novum, in die zin dat zij overheden en instanties uit verschillende landen voor het eerst de mogelijkheid biedt zich te verenigen zonder dat daarvoor een door de nationale parlementen geratificeerde internationale overeenkomst is getekend. De lidstaten moeten wel hun goedkeuring geven voor de uit hun land afkomstige leden. Aldus de Europese teksten zelf.
Dit gaat dus veel verder dan de Euregio, die ook tot doel had engere samenwerking tussen gebieden, provincies of steden in verschillende land op te zetten, wat vooral in een aantal concrete Duits-Franse samenwerkingsakkoorden resulteerde. Maar allerlei, vooral juridische problemen bleven bestaan, die door deze EGTS zouden kunnen worden opgelost. De EGTS is dus een vereniging mét rechtspersoonlijkheid, ze kan dus handelen, beslissingen nemen, aan- en verkopen. Ze kan met andere woorden optreden in de verkeerssector of in de sector van de gezondheidszorg, en zouden dus de nationale staten concurrentie kunnen aandoen. Dit zou natuurlijk voor problemen kunnen zorgen.
Positief aan deze nieuwe vorm van samenwerken is in elk geval dat allerlei vormen van volksnationalisme op deze manier nieuwe mogelijkheden krijgen. Allerlei gebieden krijgen nieuwe impulsen om na eeuwenoude scheiding opnieuw naar elkaar toe te groeien en te ervaren dat de “gemeenschappelijke waarden, afkomst en geschiedenis” nog steeds zwaarder doorwegen dan de eeuwen scheiding. Verder opmerkelijk is dat alle geplande EGTS-projecten inderdaad in de richting gaan van een hernieuwd nationalisme op etnische basis: Sturovo in Slowakije in een EGTS met Hongaarse regio’s, West-Vlaanderen vermoedelijk in een EGTS-project met Frans-Vlaanderen, het Oostenrijkse bondsland Tirol (Noord- en Oost-Tirol) willen een EGTS opzetten met Zuid-Tirol en Welsch-Tirol. Enig struikelblok blijft dat de nationale staten, waarvan de regio’s deel uitmaken, hun ‘zegen’ nog moeten geven. Er is dus nog werk aan de winkel, maar deze EGTS bieden in elk geval opportuniteiten. Laat ons met z’n allen aandachtig toekijken in welke richting de evolutie gaat
